Alternatywny sposób na biznes. Poznaj ekonomię społeczną i sektor non profit!
Szukasz sposobu na biznes z sensem i wartościami? Coraz więcej osób zastanawia się, jak prowadzić biznes, który oprócz dochodu przynosi także satysfakcję i realne korzyści społeczne. Czy biznes może mieć głębszy sens? Tak! Rozwiązaniem jest ekonomia społeczna i sektor non profit, czyli działalność, w której równie ważne jak zyski są wartości społeczne (np. ekologia), wspólnota i solidarność.
Ekonomia społeczna i sektor non profit – o co tu chodzi?
Ekonomia społeczna to obszar, w którym biznes jest narzędziem realizacji celów społecznych. W przeciwieństwie do tradycyjnych firm, gdzie najważniejszym celem jest maksymalizacja zysków właścicieli, przedsiębiorstwa społeczne reinwestują zyski w rozwój społeczny i wsparcie grup znajdujących się w trudnej sytuacji.
Czy to znaczy, że w ekonomii społecznej pracuje się za darmo? Oczywiście, że nie. Możesz zarabiać, wypłacać wynagrodzenia i umowy, ale bez podziału zysku (brak dywidendy).
Chcesz dowiedzieć się więcej o tym, co to jest ekonomia społeczna? Zapraszamy do tego artykułu.
Organizacje non profit, takie jak fundacje czy stowarzyszenia, również mogą prowadzić działalność gospodarczą, ale całość wypracowanych środków przeznaczają na cele statutowe.
Co więcej w podmiotach takich, jak spółka z o.o. non profit, czy spółdzielnia socjalna, nic nie stoi na przeszkodzie, by działalność gospodarcza miała dominujący charakter.
Uwaga: w dalszej części artykułu piszemy o podmiotach ekonomii społecznej (PES), natomiast mamy tutaj na myśli również wszystkie podmioty non profit (np. fundacje, stowarzyszenia, spółki non profit, czy spółdzielnie socjalne).
Sytuacje, w których podmiot ekonomii społecznej to lepszy wybór niż zwykła działalność
Przede wszystkim warto rozważyć taki podmiot, jako alternatywę dla zwykłej firmy w następujących przypadkach:
- gdy chcesz działać wspólnie z innymi, nie solo – podmioty ekonomii społecznej sprzyjają wspólnemu działaniu, niektóre z nich mają charakter zrzeszenia osób (stowarzyszenie, spółdzielnia socjalna), większość pozwala prowadzić działalność na równych prawach, a spółka z o.o. non profit może ułatwić odzwierciedlenie różnego poziomu zaangażowania wspólników,
- jeśli chcesz się rozwijać, ale przeraża Cię ZUS i ryzyko finansowe – działalność społeczna połączoną z działalnością sprzedażową (np. gospodarczą) może być tańszą i bezpieczniejszą alternatywą dla jednoosobowej działalności gospodarczej, szczególnie gdy możesz skorzystać z refundacji ZUS w przedsiębiorstwie społecznym lub wsparcia z dotacji; prowadząc podmiot ekonomii społecznej ponosisz też mniejsze ryzyko niż w działalności jednoosobowej – nie ryzykujesz prywatnym majątkiem (w niektórych sytuacjach wygląda to inaczej w przypadku członków zarządu, ale i tak ta odpowiedzialność będzie mniejsza niż w jednoosobowej działalności gospodarczej),
- gdy prowadzisz już biznes i chcesz stworzyć podwykonawcę dla istniejącego przedsiębiorstwa – współpraca z firmami społecznymi, to często możliwość uzyskania konkurencyjnych cen przy jednoczesnym wspieraniu wartości społecznych; zakładając podmiot ekonomii społecznej możesz sam zorganizować sobie takiego dostawcę, niejednokrotnie korzystając z dotacji,
- jeśli masz doświadczenie i chcesz zrobić coś dobrego – gdy masz już doświadczenie biznesowe i szukasz sposobu na biznes z misją, to powołując podmiot ekonomii społecznej kreujesz dodatkowe, sensowne zajęcie dla Ciebie; możesz tutaj zmieniać świat na lepsze wykorzystując swoje umiejętności i wiedzę.
Sytuację, w której podmiot non profit może być alternatywą dla zwykłej firmy, dobrze obrazuje poniższa animacja.
Kiedy podmiot ekonomii społecznej NIE będzie dobrym sposobem na biznes?
Uczciwość wymaga również wskazania ograniczeń. Ekonomia społeczna nie sprawdzi się, gdy:
- planujesz działalność na bardzo małą skalę, jedynie jako hobby (w takiej sytuacji polecamy Ci artykuł nt. działalności społecznej bez zakładania własnej organizacji); powołanie fundacji, czy stowarzyszenia może być również ciekawą opcją w kontekście hobby, ale wówczas taki podmiot raczej nie będzie prowadził działalności gospodarczej, więc nie jest alternatywą dla zwykłej firmy,
- interesują Cię zarobki znacznie powyżej średniej rynkowej (np. ponad 15 tys. zł miesięcznie netto) – nie znaczy to, że takie zarobki nie są możliwe w podmiotach ekonomii społecznej, chodzi bardziej o to, że taki poziom zarobków wymaga mocnego nastawienia na maksymalizację przychodów, a podmiot ekonomii społecznej stawia sobie inne cele,
- Twoim głównym i jedynym celem jest maksymalizacja zysków bez misji społecznej,
- nie masz zamiaru reinwestować zysków w działalność społeczną.
Jakie formy prawne możesz wybrać?
Najpopularniejsze formy prawne, które pozwalają na łączenie działalności społecznej i gospodarczej to:
- Fundacja – idealna do prowadzenia działalności społecznej, gdzie sposobem na pozyskiwanie środków może być również działalność gospodarcza.
- Stowarzyszenie – doskonałe dla większych grup osób, które chcą wspólnie realizować cele społeczne.
- Spółdzielnia socjalna – świetna dla osób, które chcą prowadzić biznes, tworząc miejsca pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem.
- Spółka z o.o. non profit – daje elastyczność prowadzenia działalności gospodarczej bez nastawienia na zysk dla właścicieli.
Dlaczego to się opłaca?
Wybierając ekonomię społeczną, możesz liczyć na konkretne korzyści:
- dostęp do grantów, dotacji na działalność pożytku publicznego oraz na miejsca pracy w przedsiębiorstwie społecznym (ponad 70 tys. zł na utworzenie i utrzymanie miejsca pracy),
- możliwość zbierania środków z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych (dotyczy organizacji posiadających status organizacji pożytku publicznego – status ten można uzyskać po 2 latach prowadzenia działalności pożytku publicznego),
- brak ZUS wynikającego z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej – składki płaci się tylko wtedy, gdy zarabia się w podmiocie, a do tego w niektórych przypadkach jest możliwość skorzystania z refundacji tych składek,
- wyższe zaufanie społeczne, lojalność klientów,
- wsparcie ze strony instytucji publicznych (np. urzędu pracy) i ośrodków wsparcia ekonomii społecznej,
- możliwość bezpłatnego skorzystania z niektórych narzędzi np. programu do robienia grafik canva.com, czy Google Ad Grants – grantu od Google na reklamę w wynikach wyszukiwania,
- satysfakcję osobistą z realnego wpływu na otoczenie, robienia biznesu w sposób zgodny z własnymi wartościami.
Więcej o korzyściach pisaliśmy także tutaj.
Przykłady – kto tak działa?
Kilka przykładów pokazujących podmioty ekonomii społecznej:
- Fundacja Leżę i Pracuję – zatrudniająca osoby z niepełnosprawnościami, realizująca usługi marketingowe,
- Naturalnie.eco – spółka non profit oferująca ekologiczne produkty, zatrudniająca osoby w trudnej sytuacji życiowej,
- Spółdzielnia Ogniwo – krakowska Społeczna Instytucja Kultury, zarejestrowana w 2014 roku spółdzielnia pracy prowadząca niezależny dom kultury,
- Spółdzielnia Socjalna Majster, która m.in. zajmuje się prowadzeniem sklepu z materiałami budowlanymi,
- Fundacje, czy spółdzielnie socjalne prowadzące przedszkola i żłobki – generujące dochód na potrzeby rozwoju dzieci i edukacji.
Czy to dla mnie? Kto się w tym odnajdzie?
Zastanów się, czy ekonomia społeczna jest dla Ciebie. Pomocne może być tych kilka pytań:
- Chcesz realizować coś więcej niż tylko zarabianie pieniędzy?
- Ważna jest dla Ciebie zmiana społeczna?
- Czy jestem gotów poświęcić dodatkowy czas na budowanie relacji społecznych? – Ekonomia społeczna często wiąże się z intensywną pracą zespołową i koniecznością dbania o relacje z różnymi grupami społecznymi.
- Czy jesteś gotowy zaakceptować potencjalnie niższe zarobki w zamian za większy sens i satysfakcję? Działalność społeczna nie zawsze oznacza najwyższe zarobki na rynku, jednak często rekompensuje to satysfakcją i poczuciem spełnienia.
- Lubisz pracować w zespole? Czy jesteś gotów dzielić się decyzjami i odpowiedzialnością? – W wielu formach ekonomii społecznej (np. spółdzielnia, stowarzyszenie) zarządzanie opiera się na współdecydowaniu i współodpowiedzialności.
- Chcesz stworzyć miejsca pracy dla innych?
- Jesteś gotowy na reinwestowanie zysków w rozwój?
- Jesteś gotowy na księgowość? – Działalność gospodarcza lub społeczna wiąże się z obowiązkami księgowymi. Oceń, czy masz odpowiednie zasoby i wiedzę, lub czy jesteś gotowy zatrudnić księgowego lub współpracować z biurem rachunkowym.
Im więcej odpowiedzi „tak”, tym większa szansa, że aktywność w ramach ekonomii społecznej to coś dla Ciebie.
Od czego zacząć? Wsparcie, doradztwo, testowanie pomysłu
Zacznij małymi krokami:
- najpierw działaj nieformalnie lub w formie wolontariatu (możesz udać się na wolontariat do istniejącej organizacji, by przyjrzeć się od środka działalności społecznej),
- załóż grupę nieformalną lub zorganizuj inicjatywę lokalną (może wystąpić o dotację na działalność społeczną, nawet bez własnej organizacji),
- skorzystaj ze wsparcia Ośrodków Wsparcia Ekonomii Społecznej (OWES) – z reguły znajdziesz tam wsparcie organizacyjne i prawne, które na pierwszym etapie refleksji nad podmiotem ekonomii społecznej będzie bardzo wartościowe,
- wykorzystaj działalność nierejestrowaną by przetestować swój pomysł na biznes (jeśli chcesz sprawdzić, czy Twój pomysł na działalność gospodarczą ma rację bytu – dobrym pomysłem jest skorzystanie z działalności nierejestrowanej, możesz mieć przychody nawet do 3 499 zł. miesięcznie)
- skorzystaj z naszej bezpłatnej konsultacji.
Tabela porównawcza form działania
Poniżej możesz przyjrzeć się porównaniu podstawowych form aktywności w ramach ekonomii społecznej.
3 pytania, które warto sobie zadać, zanim wybierzesz formę działania
Zanim zdecydujesz się na konkretną formę działalności społecznej, odpowiedz sobie na kilka kluczowych pytań:
- Ile osób jest gotowych współpracować z Tobą na stałe? Forma działania zależy od liczby osób, które masz w swoim zespole lub wokół siebie. Niektóre formy wymagają minimum trzech osób, inne nawet siedmiu.
- Czy chcę działać całkowicie non profit, czy łączyć misję z działalnością gospodarczą? – Niektóre formy pozwalają na prowadzenie głównie działalności gospodarczej (spółdzielnia, spółka), a inne są stricte non profit – działalność gospodarcza nie może być w nich dominująca (fundacja, stowarzyszenie). Wybór zależy od twoich celów i wizji rozwoju.
- Jak istotna jest dla Ciebie możliwość swobodnego podejmowania decyzji biznesowych i wywierania decydującego wpływu na podmiot? Stowarzyszenia, czy spółdzielnie to podmioty o charakterze demokratyczny. Z kolei w fundacjach, czy spółkach łatwiej zostawić decydujący głos dla np. dwójki inicjatorów przedsięwzięcia.
Chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jaką formę prawną działalności non profit wybrać? Zapraszamy do naszego kursu online.
Polecamy też nasz przewodnik po tym, jak działa organizacja non profit.
Ekonomia społeczna a zwykły biznes – sprawdź się
Poniżej możesz wykonać proste minizadanie, by zweryfikować swoją wiedzę. Takie minizadania wykorzystujemy również w naszych kursach online, np. w kursie „Czy sektor non profit to coś dla Ciebie?”
Podsumowanie: Nie każdy biznes musi być „zwykły”
Ekonomia społeczna to realna alternatywa dla tradycyjnego biznesu, w której liczą się ludzie, wartości i realny wpływ społeczny. Nie chodzi tutaj tylko o zysk, ale o coś więcej. Czy to Twoja ścieżka? Być może tak. Jeśli chcesz omówić Twoją indywidualną sytuację, to zachęcamy do skorzystania z bezpłatnej konsultacji.
